ทนายความครอบครัวกับคดีสินสมรสและสิทธิเลี้ยงดูบุตร

ทนายความครอบครัวทำงานอะไรบ้าง และเริ่มต้นอย่างไร

คดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวไม่ใช่คดีอาญาแบบที่หลายคนคิด แต่มีผลกับชีวิตระยะยาว ทั้งทรัพย์สิน บุตร และเครดิตของแต่ละฝ่าย งานที่ทนายความครอบครัวทำจริงมีตั้งแต่ยื่นฟ้องหย่าโดยความยินยอม เจรจาเรื่องสินสมรสและหนี้สิน ไปจนถึงสู้คดีสิทธิเลี้ยงดูบุตรและการแบ่งทรัพย์สินในกรณีที่อีกฝ่ายไม่ยอมความ

ก่อนเลือกใครสักคน ควรโทรถามสำนักงานตรง ๆ ว่ามีประสบการณ์คดีครอบครัวในศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดที่คู่ความอยู่หรือไม่ เพราะแต่ละศาลมีแนวปฏิบัติเรื่องการไกล่เกลี่ยและการนัดสืบพยานที่ต่างกัน ทนายที่รับคดีอาญาเป็นหลักแต่รับงานหย่าเป็นครั้งคราวอาจไม่รู้จังหวะว่าควรยื่นคำร้องอะไรก่อนหลัง

คำถามที่ควรถามตั้งแต่ยังไม่จ่ายเงิน ได้แก่ ค่าปรึกษาคิดอย่างไร คิดรายชั่วโมงหรือเหมาจ่ายทั้งคดี ค่าธรรมเนียมศาลและค่าทนายแก้ต่างฝ่ายแพ้คดีต้องเตรียมเท่าไร และใครจะไปศาลแทนในวันนัดจริง ผู้ช่วยทนายหรือตัวทนายเอง ประเด็นสุดท้ายนี้สำคัญเพราะหลายคนจ่ายเงินกับทนายชื่อดัง แต่เจอผู้ช่วยในห้องพิจารณาคดีทุกนัด

ค่าจ้างทนายความครอบครัวในราคาที่พบจริง

การหย่าโดยความยินยอมและจดทะเบียนหย่าที่สำนักงานเขต มักคิดค่าจัดทำเอกสารและให้คำปรึกษารวมกันอยู่ในช่วง 5,000–20,000 บาท ขึ้นกับความซับซ้อนของสินสมรสและบุตร คดีหย่าแบบไม่มีข้อโต้แย้งที่ต้องยื่นต่อศาลอาจอยู่ที่ 30,000–80,000 บาท ส่วนคดีที่มีการต่อสู้เรื่องสิทธิเลี้ยงดูบุตรหรือทรัพย์สินจำนวนมาก ค่าจ้างมักเริ่มตั้งแต่ 80,000 บาทขึ้นไป และอาจมีการคิดเพิ่มตามจำนวนนัดสืบพยาน

สิ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายอื่น เช่น ค่าประเมินราคาทรัพย์สิน ค่าแปลเอกสารต่างประเทศ หรือค่าติดตามทรัพย์สินหากคู่สมรสยักย้ายถ่ายเท บางสำนักงานคิดค่าจ้างถูกในตอนแรกแล้วบวกค่าใช้จ่ายเหล่านี้ทีหลัง ควรขอเป็นหนังสือระบุรายการให้ชัดเจนก่อนเซ็นสัญญาจ้าง

อีกทางเลือกที่หลายคู่เลือกคือเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง ซึ่งประหยัดทั้งเวลาและค่าทนาย เพราะข้อตกลงที่ทำต่อหน้าศาลมีผลผูกพันใช้บังคับได้ หากคู่สมรสยังเจรจาได้และไม่ได้มีปัญหาความรุนแรงในครอบครัว การจ้างทนายเพื่อเจรจาและร่างข้อตกลงร่วมกันมักถูกกว่าการสู้คดีเต็มรูปแบบมาก

เอกสารที่ต้องเตรียมและกับดักเรื่องสินสมรส

เช็กก่อนยื่นฟ้อง

เตรียมทะเบียนสมรสหรือทะเบียนหย่าเดิม สูติบัตรบุตร สัญญาซื้อขายที่ดินและโฉนด สเตทเมนต์บัญชีธนาคารย้อนหลังอย่างน้อย 12 เดือน เอกสารสินเชื่อบ้านและรถ รวมถึงหลักฐานรายได้ของทั้งสองฝ่าย หากฝ่ายใดเป็นเจ้าของธุรกิจ ควรเตรียมงบการเงินและหนังสือรับรองบริษัท เพราะศาลจะใช้ข้อมูลเหล่านี้ประเมินว่าทรัพย์สินใดเป็นสินส่วนตัวและใดเป็นสินสมรส

กับดักที่พบบ่อยคือการโอนทรัพย์สินให้ญาติหรือขายบ้านในราคาต่ำกว่าตลาดก่อนฟ้องหย่า หากพิสูจน์ได้ว่าโอนไปโดยเจตนาเลี่ยงการแบ่งทรัพย์สิน ศาลมีอำนาจเพิกถอนหรือสั่งให้ชดใช้เป็นเงินแทนได้ แต่ต้องมีหลักฐานเส้นทางการเงินที่ชัดเจน ซึ่งต้องเริ่มเก็บตั้งแต่ยังเจรจาดี ๆ อยู่ ไม่ใช่รอถึงวันขึ้นศาล

หนี้สินก็เป็นอีกจุดที่คนมักเข้าใจผิด หนี้ที่ก่อขึ้นระหว่างสมรสโดยทั่วไปถือเป็นหนี้ร่วม เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าใช้ไปเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของฝ่ายเดียว ทนายความครอบครัวที่ดีจะถามเรื่องบัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล และหนี้ค้ำประกันตั้งแต่ครั้งแรก ไม่ใช่ถามเอาตอนใกล้วันนัด

สิทธิเลี้ยงดูบุตรและเรื่องที่ตัดสินใจก่อนเลือกทนาย

ศาลไทยตัดสินเรื่องอำนาจปกครองบุตรโดยคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นหลัก ไม่ได้ให้สิทธิพ่อหรือแม่โดยอัตโนมัติ สิ่งที่ศาลดูคือความสามารถในการดูแล การศึกษา เสถียรภาพของที่อยู่ และความสัมพันธ์ของบุตรกับผู้ปกครองแต่ละฝ่าย หากบุตรอายุเกิน 10 ปี ความเห็นของบุตรมักถูกนำมาประกอบการพิจารณาอย่างมีน้ำหนัก

ในทางปฏิบัติ การขอให้อีกฝ่ายจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรควรระบุเป็นจำนวนเงินและกำหนดชำระให้ชัดในคำฟ้อง ไม่ใช่ปล่อยให้ศาลกำหนดเองทั้งหมด เพราะการบังคับคดีในภายหลังจะง่ายกว่ามากหากมีตัวเลขและวันที่ชัดเจน ควรเตรียมค่าใช้จ่ายจริงของบุตร เช่น ค่าเทอม ค่ารถรับส่ง ค่ารักษาพยาบาล เป็นเอกสารประกอบ

สุดท้าย เมื่อเลือกทนายได้แล้ว ให้ตกลงช่องทางการสื่อสารและความถี่ในการอัปเดตคดีให้ชัด หลายคดีเสียเวลาที่ลูกความไม่รู้ว่าต้องส่งเอกสารอะไรภายในกี่วัน เพราะสื่อสารกันทางแชตกระจัดกระจาย การทำสรุปความคืบหน้าเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้งหลังนัดศาลช่วยลดความเข้าใจผิดได้มาก และทำให้เห็นตั้งแต่เนิ่น ๆ ว่าควรปรับกลยุทธ์หรือยอมความในจุดไหน